Bảo vệ toàn diện khỏi côn trùng gây hại — An tâm suốt cả năm

Chương trình thay đổi trọng tâm theo từng mùa ở Nam California

Cơ quan Khí tượng Quốc gia Hoa Kỳ mô tả khí hậu Los Angeles là khí hậu Địa Trung Hải: mùa hè khô, mùa đông có mưa, và nhiệt độ giữa các mùa chênh lệch không nhiều. Phần lớn áp lực côn trùng gây hại ở khu vực này đi theo nhịp đó, cộng thêm lịch tưới nước của từng nhà. Một chương trình định kỳ giữ nguyên tần suất ghé thăm quanh năm, nhưng những việc kỹ thuật viên dành thời gian làm sẽ thay đổi theo từng mùa.

Cuối đông và đầu xuân là lúc cần chuẩn bị cho mùa kiến. UC IPM, chương trình quản lý dịch hại của Đại học California, cho biết vào thời điểm này các đàn kiến Argentina mới bắt đầu phát triển nên việc xử lý đạt hiệu quả cao nhất, đồng thời khuyến nghị trám kín khe hở và đặt mồi trước khi đợt kiến xâm nhập hằng năm kéo đến. Vì vậy, các lần ghé thăm mùa xuân tập trung phát hiện sớm đường đi của kiến, xử lý đúng nơi kiến thợ kiếm ăn và bịt kín những khe hở chúng sử dụng.

Sang hè, chính những con kiến đó kéo vào nhà tìm nước và tránh cái nóng khô, còn bọ đuôi kìm theo sau khi sân vườn trở nên quá nóng và khô. Hệ thống tưới phun trở thành nguồn ẩm chính trong sân, nên các lần kiểm tra mùa hè chú ý đến đất ướt và lớp phủ gốc (mulch) dồn sát chân tường. Năm nào PesPro cũng thấy hoạt động của kiến tăng vọt vào mùa hè ở các khu vực nội địa nóng hơn, từ Thung lũng San Gabriel ra đến Inland Empire.

Mùa thu và mùa đông mang đến những vấn đề khác. Những trận mưa lớn đầu mùa có thể làm ngập các tổ nông mà kiến Argentina xây ngay dưới mặt đất, và UC IPM xếp tình trạng ngập nước vào nhóm nguyên nhân gây ra những đợt kiến tràn vào nhà đột ngột. Cuốn chiếu di chuyển hàng loạt khi nơi sống của chúng quá ướt, bọ đuôi kìm tìm chỗ trú khi đêm trở lạnh, còn rết và cá bạc ở lại bất cứ nơi nào phòng tắm hay phòng giặt còn giữ ẩm. Vào mùa lạnh, các lần ghé thăm chuyển sang máng xối, ống thoát nước mưa, lỗ thông gió gầm nhà và những góc ẩm bên trong nhà.

IPM nghĩa là gì ở một ngôi nhà thực tế, không chỉ trên tờ quảng cáo

Chương trình IPM toàn tiểu bang của Đại học California định nghĩa quản lý dịch hại tổng hợp là phương pháp dựa trên hệ sinh thái, tập trung vào phòng ngừa lâu dài, kết hợp nhiều kỹ thuật và chỉ dùng thuốc trừ sâu khi việc theo dõi cho thấy thật sự cần thiết. Khi phải dùng, sản phẩm được chọn và áp dụng sao cho rủi ro thấp nhất đối với con người, thú cưng, côn trùng có ích và môi trường. Đó là bốn cam kết cụ thể, và mỗi cam kết thể hiện theo một cách riêng trong từng lần PesPro ghé thăm.

Kiểm tra luôn đi trước: đường kiến bắt đầu từ đâu, khung cửa ra vào hay cửa sổ nào bị hở, bồn cây nào lúc nào cũng sũng nước, cá bạc để lại vảy ở đâu. Tiếp theo là ngăn chặn: các tài liệu hướng dẫn của UC IPM về kiến, nhện và cuốn chiếu đều nhấn mạnh việc trám kín vết nứt và khe hở, còn hướng dẫn về nhện bổ sung thêm việc sửa lưới chắn và bịt khe quanh cửa ra vào, cửa sổ.

Độ ẩm là mảnh ghép thứ ba, vì vòi nước rỉ, đầu tưới phun và lớp phủ gốc ẩm ướt cùng lúc nuôi sống nhiều loài trong danh sách này. Chỉ sau đó mới đến xử lý có mục tiêu, theo đúng khuyến nghị của UC IPM cho từng loài: dùng mồi tác động đến cả đàn thay vì xịt thuốc đối với kiến, rắc bột vào khe nứt trong các hốc khô đối với cá bạc, và không dùng gì cả ở những nơi chỉ cần dọn dẹp và bịt kín là đủ.

IPM cũng có nghĩa là quyết định loài nào không cần tiêu diệt. UC IPM gọi rết là loài săn mồi có ích, ăn ruồi, gián và các côn trùng nhỏ khác trong nhà, và cho rằng hiếm khi nào việc dùng thuốc với chúng là chính đáng. Nhện cũng tương tự: hướng dẫn về nhện của trường đại học này cho biết thuốc trừ sâu không mang lại hiệu quả lâu dài ở ngoài trời, và số lượng nhện tăng giảm theo lượng côn trùng làm mồi. Vì thế, mục tiêu thực tế của một gói dịch vụ là ngôi nhà mà các loài này hiếm khi vào được, chứ không phải một khu vườn không còn con côn trùng nào.

Bên ngoài và bên trong: vì sao thuốc xịt mua ở cửa hàng không đủ

Gần như mọi loài trong gói dịch vụ tổng quát đều sống bên ngoài rồi bò vào nhà. Vì vậy, phần lớn công việc diễn ra ở bên ngoài: dọc móng nhà, ngưỡng cửa, mép dưới lớp vữa stucco, những chỗ đường ống và dây điện xuyên tường, và bất cứ nơi nào bụi cây chạm vào tường. Ở California, cách thực hiện công việc ngoài trời này còn chịu sự quản lý của pháp luật.

Từ tháng 7 năm 2012, quy định của Sở Quản lý Thuốc trừ sâu California (DPR) giới hạn cách các công ty diệt côn trùng sử dụng 17 loại thuốc nhóm pyrethroid ngoài trời quanh nhà ở; nhiều trường hợp chỉ được phép xử lý vào khe nứt, xử lý điểm hoặc phun tia hẹp, chẳng hạn một dải rộng khoảng một inch quanh cửa sổ hay cửa ra vào. UC IPM cũng cảnh báo không nên phun pyrethroid lên lối xe chạy, vỉa hè và móng nhà vì các sản phẩm này gây ô nhiễm nguồn nước. Kiểu “phun hàng rào” rộng quanh nhà mà nhiều người hình dung không còn là cách làm đúng quy định hiện nay.

Tự xử lý thường thất bại vì những lý do rất riêng của từng loài. Thuốc xịt giết những con kiến nó chạm vào nhưng không diệt được đàn kiến hay kiến chúa; UC IPM nói rõ rằng xịt kiến trong nhà không ngăn được kiến tiếp tục vào, và không nên xịt trong lúc đang đặt mồi, vì thuốc xịt giết luôn những con kiến thợ sẽ mang mồi về tổ. Bình xịt phun sương không được khuyến nghị cho cá bạc, thuốc trừ sâu trong nhà không được khuyến nghị cho bọ đuôi kìm, và xịt nhện ngoài trời không cho kết quả lâu dài. Điểm chung là thuốc xịt chỉ xử lý con côn trùng nhìn thấy được, trong khi độ ẩm, thức ăn và chỗ ẩn nấp vẫn còn nguyên.

Trong gói dịch vụ của PesPro, việc xử lý trong nhà chỉ nhắm vào những nơi buổi kiểm tra phát hiện có hoạt động: khe nứt và hốc dọc chân tường, dưới bồn rửa, quanh chỗ ống nước xuyên tường và trong phòng giặt. Ví dụ, thuốc dạng bột giữ hiệu quả trong các hốc khô nhưng sẽ vón cục khi bị ướt, nên chỉ được đặt ở những nơi nước không tới.

Cá bạc, bọ đuôi kìm và rết: những loài sống nhờ độ ẩm

Ba trong số những lý do phổ biến nhất khiến các gia đình đăng ký gói dịch vụ tổng quát đều quy về cùng một thứ: nước. Cá bạc (còn gọi là con nhậy) ưa nhiệt độ khoảng 71 đến 90°F, và khi trời ấm cần độ ẩm tương đối trên 75%, nên phòng giặt và phòng tắm là nơi ở quen thuộc của chúng. Cá bạc ăn tinh bột: ngũ cốc, bột mì, mì ống, thức ăn cho thú cưng, hồ dán giấy dán tường, gáy sách và keo trong thùng các-tông. Họ hàng của chúng là cá bạc lửa thì ngược lại, tụ tập quanh máy nước nóng, lò nướng và lò sưởi. UC IPM lưu ý rằng một quần thể cá bạc lớn gần như không thể kiểm soát nếu chưa sửa những chỗ nước nhỏ giọt và các bề mặt ẩm.

Bọ đuôi kìm châu Âu ban ngày trú ở những nơi mát và ẩm như lớp vỏ cây phủ gốc, dây thường xuân trên tường, dưới tấm ván, chậu hoa và máng xối đầy lá, rồi ra ngoài vào ban đêm. Chúng bò vào nhà khi bên ngoài quá nóng, quá khô hoặc quá lạnh, nhưng không sống lâu trong nhà nếu không có thức ăn. Rết nhà thì ẩn trong các khe tối, ẩm ở phòng tắm, tủ quần áo, phòng giặt và đi săn vào ban đêm. Thấy rết liên tục thường có nghĩa là hai điều: căn phòng luôn ẩm, và ở đó có côn trùng khác để chúng ăn. Cuốn chiếu ăn lá mục và gỗ mục, nên một lớp phủ gốc dày sát móng nhà chẳng khác gì lời mời gọi.

Những biện pháp phòng ngừa thực sự hiệu quả xuất phát trực tiếp từ các thói quen đó:

• Sửa vòi nước và đường ống bị rỉ.
• Bật quạt hút hoặc máy hút ẩm trong phòng giặt và phòng tắm.
• Chuyển các luống cây sát nhà sang tưới nhỏ giọt và chỉnh đầu tưới phun hướng ra xa tường.
• Sửa ống thoát nước mưa, san đất để nước chảy ra xa móng nhà và giữ gầm nhà thông thoáng.
• Dọn dây thường xuân, lá rụng, đống củi và lớp vỏ cây phủ dày ra xa tường; không để cây và lớp phủ gốc chạm vào móng nhà.
• Cất thực phẩm khô trong hộp có nắp kín và kê các thùng đồ trong nhà để xe lên khỏi mặt sàn.

Loài nào thật sự đáng lo, loài nào chỉ gây phiền toái

Phần lớn các loài trong gói dịch vụ tổng quát chỉ gây phiền toái chứ không nguy hiểm, và biết rõ loài nào thuộc nhóm nào sẽ giúp quý khách bớt lo lắng. Nhện góa phụ đen miền Tây là loài nhện có hại phổ biến nhất ở California. Vết cắn không thường gặp và thường xảy ra khi ai đó thò tay vào một góc tối, ít bị động đến trong lúc dọn dẹp hoặc di chuyển đồ cất trữ. Tử vong do nhện góa phụ đen cắn là rất khó xảy ra, nhưng UC IPM khuyên nên bình tĩnh và nhanh chóng hỏi ý kiến y tế, đồng thời lưu ý trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh nền dễ bị phản ứng nặng hơn. Đeo găng tay khi dọn nhà để xe hay nhà kho là biện pháp phòng ngừa đơn giản. Vết cắn của nhện túi vàng, nếu có, thường giống như bị ong đốt.

Có một quan niệm sai lầm phổ biến cần được đính chính. Theo UC IPM, nhện nâu ẩn dật không sinh sống ở California: thỉnh thoảng có cá thể theo đồ đạc, củi hoặc xe cộ từ nơi khác đến, nhưng không có quần thể sinh sản nào trong tiểu bang, và nhện hobo cũng chưa từng được ghi nhận ở đây. Một con nhện trong nhà để xe ở Los Angeles gần như chắc chắn không phải nhện ẩn dật. Trang dịch vụ kiểm soát nhện của PesPro trình bày kỹ hơn về nhện góa phụ và các loài nhện khác.

Các loài còn lại trong danh sách có rủi ro nhỏ hơn. Kiến lửa phương nam, một loài bản địa, có thể đốt. Rết lớn có thể cắn đau nếu cầm vào, gây sưng và tê tại chỗ. Một số loài cuốn chiếu tiết ra chất dịch tự vệ có thể gây kích ứng da hoặc bỏng rát mắt, nên đừng để trẻ em cầm chúng. Bọ đuôi kìm không gây hại cho sức khỏe và chỉ kẹp khi bị mắc trong quần áo. Thiệt hại do cá bạc là thiệt hại tài sản: chúng gặm giấy, để lại những lỗ thủng lởm chởm và vết ố trên sách, giấy tờ và giấy dán tường. Còn ngoài vườn, kiến Argentina bảo vệ rệp vừng và rệp sáp trên cây, khiến các loài này phá hại cây trồng nặng hơn.